70. rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim

Autorem zdjęć: Emanuel Ringelblum (dzięki uprzejmości Żydowskiego Instytutu Historycznego im.Emanuela Ringelbluma)

19 kwietnia 2013 roku w Warszawie obchodzona będzie 70. rocznica jednego z najtragiczniejszych wydarzeń w historii XX-wiecznej Polski. Z tej okazji w polskiej stolicy odbędzie się cykl programów upamiętniających ofiary powstania w getcie. Instytut Polski w Budapeszcie także włączy się w te obchody realizując kilka wydarzeń związanych z rocznicą. Jednym z najważniejszych będzie spotkanie zatytułowane „Wolność na krótką chwilę” zorganizowane w Centrum Pamięci Holokaustu 19 kwietnia o godzinie 14.00. ”. W kinie Örökmozgó, w dniach 19-21 kwietnia węgierscy widzowie zobaczą 4 przedwojenne polskie filmy w języku jidysz pod wspólną nazwą „POLIN- zaginiony świat”. Natomiast Instytut Nauk Politycznych 17 kwietnia, w ramach  cyklu prezentacji filmów o tematyce historycznej, pokażą film Andrzeja Wajdy „Wielki tydzień”.

Na 19 kwietnia 2013 roku przypada siedemdziesiąta rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim. Przygotowywane w Warszawie obchody upamiętnią pamięć żydowskich powstańców oraz więźniów getta. Stanowią one dalszą część uroczystości, których początek miał miejsce w zeszłym roku. Obchodziliśmy wówczas siedemdziesiątą rocznicę początku likwidacji getta warszawskiego, który miał miejsce 22 lipca 1942 roku. W ciągu dwóch letnich miesięcy na śmierć w komorach gazowych Treblinki wywieziono około 300 tysięcy Żydów. Przeżyło zaledwie ok. 60-70 tysięcy osób, które skoncentrowano na części terenów dawnego getta, w tzw. getcie szczątkowym. Ci pozbawieni złudzeń ludzie wiedzieli, że wyrok na nich nie został uchylony, tylko odsunięty w czasie. Jedyny wybór, który mogli jeszcze podjąć, był wyborem rodzaju śmierci – wybrali śmierć w boju. W getcie rozpoczęto przygotowania do zbrojnego oporu na wypadek kolejnej „akcji likwidacyjnej”, której nadejście była tylko kwestią czasu. Powstała Żydowska Organizacja Bojowa (ŻOB), na której czele stanął dwudziestoparoletni Mordechaj Anielewicz. Pierwsza próba walki miała miejsce w styczniu 1943, kiedy do getta wkroczyły wojska niemieckie. Żydzi, przekonani, że nadszedł ostateczny koniec, stawili nazistom opór. Skuteczny – bowiem zaskoczeni Niemcy wycofali się z terenu getta po kilku dniach starć. Po tych wydarzeniach zintensyfikowano przygotowania do powstania. Kupowano broń, gromadzono zapasy, budowano bunkry. ŻOB otrzymał także wsparcie od polskiego ruchu oporu. Powstanie wybuchło 19 kwietnia 1943 roku. Wojska niemieckie pod dowództwem Jürgena Stroopa otoczyły w nocy getto. Tradycją okupanta stało się, że największe zbrodnie wobec Żydów popełniał w dni, na które przypadały żydowskie święta. Tak stało się i tym razem – na 19 kwietnia wypadała wigilia święta Pesach. Oddziały niemieckie, doskonale wyszkolone i wyposażone, napotkały opór ze strony Żydów. Około 1000-1500 słabo wyszkolonych bojowników (przede wszystkim ŻOB-u, ale też Żydowskiego Związku Wojskowego oraz kombatantów) walczyło z Niemcami przez blisko miesiąc. Niemcy, chcąc ostatecznie zlikwidować jakikolwiek ślad żydowskiej obecności w Warszawie, podpalali dom po domu, skazując ich mieszkańców na śmierć w płomieniach. Wielu, nie chcąc spłonąć żywcem, wybierało samobójczą śmierci skakało z okien płonących kamienic wprost na ulice. 8 maja 1943 roku Niemcy odkryli bunkier, w którym ukrywało się przywództwo ŻOB. Otoczeni bojownicy, wśród nich Mordechaj Anielewicz, wybrali samobójstwo. Jedynie nielicznym udało się uciec. Po śmierci Anielewicza przywódcą walczących został Marek Edelman. Symbolicznym końcem powstania w getcie warszawskim było wysadzenie w powietrze na rozkaz Jürgena Stroopa 16 maja 1943 roku Wielkiej Synagogi na Tłomackiem. Ogółem w starciach zginęło około 7000 Żydów, większość z nich spalono żywcem. Straty niemieckie są nieznane, wynoszą najprawdopodobniej kilkuset żołnierzy. Niemcy schwytali wywieźli do obozów ok. 50-60 tysięcy Żydów. Teren dawnego getta spalono, a ruiny zrównano z ziemią.

Harmonogram oficjalnych uroczystości m.st. Warszawy podczas obchodów 70. rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim 

18 kwietnia, godz. 20.00, Teatr Wielki - Uroczysty koncert w wykonaniu Izraelskiej Orkiestry Filharmonicznej pod dyrekcją Zubina Mehty19 kwietnia, godz. 10.00 - Uroczystości pod pomnikiem Bohaterów Getta z udziałem Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej BronisławaKomorowskiego, Prezydenta Izraela Shimona Peresa, przedstawicieli Rządu Rzeczpospolitej Polskiej, obu Izb Parlamentu Rzeczpospolitej, Prezydent m.st. Warszawy Hanny Gronkiewicz-Waltz oraz powstańców i zaproszonych gości. Uroczystości rozpoczną się dźwiękiem syren alarmowych oraz kościelnych dzwonów. Po uroczystości odbędzie się przemarsz pod pomnik Umschlagplatz.

Wydarzenia towarzyszące głównym obchodom rozpoczną się jeszcze w marcu i potrwają do 16 maja. Data ta wyznacza koniec powstania i finał akcji likwidacyjnej getta – wysadzenia Wielkiej Synagogi przy ul. Tłomackie. Wydarzenia rocznicowe skoncentrowane będą przede wszystkim na Muranowie, a w szczególności przy pomniku Bohaterów Getta oraz w Muzeum Historii Żydów Polskich. Zgodnie z długoletnią tradycją drugim ważnym rejonem obchodów rocznicy Powstania będą okolice placu Grzybowskiego.

Dom Spotkań z Historią – centrum informacyjne obchodów Dom Spotkań z Historią (DSH) jako samorządowa instytucja kultury m. st. Warszawy został wyznaczony przez władze miasta do roli centrum informacyjnego o obchodach oraz wydarzeniach związanych z 70. rocznicą Powstania w Getcie Warszawskim. DSH prowadzi specjalną stronę internetową www.getto.waw.pl. Serwis ten będzie platformą informacyjną prowadzoną w trzech językach: polskim, angielskim i hebrajskim. W serwisie www.getto.waw.pl znajdą się następujące informacje: na bieżąco aktualizowany program obchodów wraz mapami wskazującymi miejsce danego wydarzenia oraz danymi organizatorów, kompendium merytoryczne dotyczące dziejów getta i genezy Powstania, prezentacja sylwetek powstańców, członków najważniejszych organizacji wraz ze zdjęciami archiwalnymi i mapą getta.

Wydarzenia Muzeum Historii Żydów Polskich

podczas obchodów 70. rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim Muzeum Historii Żydów Polskich obchodami 70. rocznicy wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim rozpocznie działalność edukacyjną i kulturalną w swojej nowej siedzibie na Muranowie. Tego dnia wyjątkowy budynek otworzy podwoje dla pierwszych gości. Inauguracją obchodów będzie, przygotowana przez Muzeum Historii Żydów Polskich we współpracy z Muzeum Powstania Warszawskiego, akcja społeczno-edukacyjna Żonkile. Żonkil symbolizuje pamięć, szacunek i nadzieję. Żonkil kwitnie w kwietniu – miesiącu wybuchu Powstania. Marek Edelman, jeden z jego przywódców, co roku składał pod Pomnikiem Bohaterów Getta bukiet złożony z żółtych kwiatów, często właśnie z żonkili. Odwołując się do tego prostego, a zarazem wyrazistego symbolu, pragniemy włączyć do obchodów mieszkańców Warszawy i przyjezdnych. Zależy nam na rozpowszechnieniu wiedzy na temat Powstania w Getcie Warszawskim i wspólnym upamiętnieniu jego bohaterów.

Celem akcji jest przypomnienie współczesnym warszawiakom o heroicznym Powstaniu i o likwidacji warszawskiego getta, która niemalże położyła kres istnieniu społeczności warszawskich Żydów. Historia tego heroicznego zrywu, który na świecie jest symbolem walki o godność, w Warszawie jest mało znana. Chcemy, aby to się zmieniło. Aby pamięć o Powstaniu była jednym z elementów kształtujących tożsamość mieszkańców stolicy i wspólnej świadomości historycznej Polaków i Żydów. 19-21 kwietnia na ulice Warszawy wyjdzie kilkuset wolontariuszy. Będą rozdawali specjalnie zaprojektowane papierowe żonkile, opowiadając o ich symbolice i namawiając do przypinania kwiatów do ubrań – na znak pamięci o Powstaniu. Wcześniej o akcji Żonkile będą informowały media, przypominając o Powstaniu i jego bohaterach. Żonkile zostaną także zasadzone wokół budynku Muzeum Historii Żydów Polskich (naprzeciw Pomnika Bohaterów Getta) oraz na terenie Muzeum Powstania Warszawskiego.

źródło: www.getto.waw.pl

Partnerzy wydarzeń organizowanych w Budapeszcie w ramach obchodów:

  • Centrum Pamięci Holokaustu w Budapeszcie
  • Instytut Historii Polityki
  • Muzeum Filmowe Örökmozgó
  • MANDA
  • Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma